Przemoc rówieśnicza – jak ją rozpoznać i reagować
Przemoc rówieśnicza w szkole często dzieje się tam, gdzie dorosłych akurat nie ma: na korytarzu, w szatni i w telefonie. Im szybciej ją zauważysz, tym łatwiej zatrzymasz krzywdę. Z tego artykułu dowiesz się, jak rozpoznać sygnały, jak zareagować krok po kroku i jak rozmawiać o tym z klasą.
Spis treści
Najważniejsze w skrócie
Przemoc rówieśnicza to zachowania ucznia lub grupy uczniów, które krzywdzą innych: fizycznie, słownie, psychicznie albo przez wykluczanie. Może być jednorazowa albo powtarzać się przez dłuższy czas. Szczególną formą jest bullying (dręczenie rówieśnicze). Krzywdzenie jest wtedy celowe i powtarzalne, a osoba krzywdzona trudno się broni, bo sprawca ma przewagę siły lub poparcie grupy.
Ważne: pojedynczy akt przemocy też wymaga reakcji dorosłego. Reaguj przy pierwszym incydencie. 19 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Przemocy wobec Dzieci, więc to dobry moment na rozmowę z całą klasą.
Formy przemocy
Przemoc rówieśnicza ma różne twarze. Uczniowie często rozpoznają tylko bicie, dlatego warto nazwać wszystkie formy.
- Fizyczna: popychanie, bicie, kopanie, niszczenie rzeczy.
- Słowna: przezwiska, wyśmiewanie, obrażanie, groźby.
- Psychiczna: zastraszanie, szantaż, ośmieszanie przy innych.
- Wykluczanie: odsuwanie z grupy, ignorowanie, plotki.
- Cyberprzemoc: obraźliwe wiadomości, publikowanie zdjęć bez zgody, wykluczanie z grup w komunikatorach.
Sygnały ostrzegawcze
Uczeń krzywdzony rzadko mówi o tym wprost. Zmiana zachowania to najczęstszy sygnał, na który warto zwrócić uwagę.
- Spada aktywność na lekcjach i oceny.
- Uczeń spędza przerwy sam albo trzyma się blisko nauczyciela.
- Często się spóźnia, opuszcza lekcje lub skarży się na ból brzucha przed szkołą.
- Ma zniszczone rzeczy, „gubi” pieniądze lub drugie śniadanie.
- Reaguje nerwowo na telefon albo wiadomości.
- Inni uczniowie śmieją się, gdy wchodzi do klasy.
Jeden sygnał to jeszcze nie dowód. Kilka sygnałów naraz to powód do spokojnej rozmowy z uczniem.
Jak reagować
Gdy widzisz przemoc albo dostajesz zgłoszenie, działaj od razu. Ta kolejność pomaga zachować spokój i niczego nie pominąć.
- Przerwij sytuację. Stanowczo powiedz uczniom, żeby przestali. Jeśli to bezpieczne, rozdziel ich i zapewnij osobie krzywdzonej bezpieczne miejsce. Przy poważnym zagrożeniu wezwij pomoc innych dorosłych, a przy zagrożeniu życia lub zdrowia zadzwoń pod 112.
- Zadbaj o osobę krzywdzoną. Porozmawiaj z nią osobno, w spokojnym miejscu. Powiedz, że dobrze zrobiła, mówiąc o tym.
- Porozmawiaj osobno ze sprawcą. Opisz konkretne zachowanie, jego skutki i swoje oczekiwania.
- Zapisz fakty. Zanotuj datę, godzinę, miejsce, uczestników, świadków i przebieg zdarzenia. Oddziel to, co sam widziałeś, od tego, co przekazali uczniowie. Opisuj fakty, a przypuszczenia wyraźnie oznacz.
- Przekaż sprawę dalej. Poinformuj wychowawcę i pedagoga lub psychologa szkolnego. Postępuj zgodnie z procedurą szkoły i Standardami Ochrony Małoletnich.
- Wróć do tematu. Po kilku dniach sprawdź, jak czuje się uczeń i czy sytuacja się powtórzyła.
Rozmawiaj z każdą stroną osobno. Wspólna rozmowa „pogodzeniowa” stawia osobę krzywdzoną w trudnej sytuacji.
Rola świadka
Przemoc rówieśnicza prawie zawsze ma świadków. Ich reakcja często decyduje, czy krzywda trwa dalej. Świadek może stanąć obok osoby krzywdzonej, zabrać ją z miejsca zdarzenia, wezwać dorosłego albo zgłosić sprawę później. Naucz uczniów, że zgłoszenie to pomoc, a nie „skarżenie”. Przy cyberprzemocy świadek robi zrzut ekranu i zapisuje datę, nazwę profilu oraz link do publikacji. Potem pokazuje to zaufanemu dorosłemu. Materiał służy tylko jako dowód, więc zostaje u świadka: bez przesyłania dalej i ponownego publikowania.
Rozmowa z klasą
Rozmowa o przemocy działa najlepiej na godzinie wychowawczej w spokojnej atmosferze. Zacznij od przykładów, nie od konkretnych osób z klasy. Te pytania pomogą rozpocząć:
- Jakie zachowania w szkole sprawiają komuś przykrość?
- Czym różni się żart od wyśmiewania?
- Co możesz zrobić, gdy widzisz, że ktoś jest krzywdzony?
- Do kogo w naszej szkole możesz się zwrócić po pomoc?
Na koniec zapiszcie razem klasowe zasady: jak traktujemy siebie nawzajem i co robimy, gdy ktoś jest krzywdzony.
Gazetki na szkolny korytarz
Gazetka przypomina uczniom o zasadach codziennie, także po lekcji wychowawczej. „Przemoc ma różne twarze” to 15 stron PDF dla szkoły podstawowej. Plansze pokazują przemoc fizyczną, słowną, psychiczną, cyberprzemoc i wykluczanie oraz to, jak reagować i gdzie szukać pomocy.

Inne gazetki o przemocy:
- Jak rozpoznać szkolnego dręczyciela – 10 plansz na białym tle, oszczędnych w druku. Pokazują formy dręczenia, uczucia osoby krzywdzonej i rolę świadka.
- Świadek przemocy – konkretne wskazówki dla uczniów klas 4–8, jak zachować się, gdy widzą przemoc. Możesz powiesić całość albo pojedyncze plansze.
Temat hejtu w sieci rozwija gazetka Hejt czy szacunek?.
Ważne numery telefonów
Pomoc jest dostępna także poza szkołą – dla uczniów i dla dorosłych. Numery dla uczniów warto powiesić w klasie i przy gazetce:
- 116 111 – bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, czynny całą dobę.
- 800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka, czynny całą dobę.
- 800 100 100 – bezpłatny i anonimowy telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci (Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę), czynny w dni robocze w wyznaczonych godzinach.
- 112 – numer alarmowy przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia.
Przemoc rówieśniczą najlepiej zatrzymuje dobra atmosfera w klasie. Pomysły na budowanie relacji znajdziesz w artykule Dzień Życzliwości w szkole – pomysły na 21 listopada.
Źródła
- NFZ – Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Przemocy wobec Dzieci
- Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111
- Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12
- Rzecznik Praw Dziecka – lista miejsc pomocowych dla dorosłych (m.in. 800 100 100)
Więcej pomysłów
Szukasz kolejnych gazetek i pomysłów na godzinę wychowawczą?
Zobacz wszystkie materiały dla nauczycieli, w tym gotowe gazetki na okazje szkolne.Nowości publikujemy też na stronie Boozniak Edu na Facebooku
